‘Islam je i naša historija!’: izložba koja će potaknuti diskusiju o različitosti Evrope

Iako su diskusije o tome da li je islam dio evropske kulture već neko vrijeme u toku, ova zajednička historija ide mnogo dalje u prošlost. Priznajući ovu historiju pokreću se pitanja o tome kako želimo da živimo na ovom raznolikom kontinentu. Dopisnici Balkan Diskursa Sophie Faulstich i Luis Christian Much Bermudez su imali priliku da razgovaraju sa kreatorima izložbe o cilju i viziji izložbe, te sa direktorom organizacije koja je organizovala postavku izložbe u Bosni i Hercegovini o njenom značaju za ovu državu.

Od Francuske do Poljske, Švedske i Švajcarske, nedavne javne rasprave o migracijama i terorizmu postavile su velika pitanja o legitimnosti i ulozi islama u Evropi. Na osnovu tvrdnje da je islam “vanjska” religija koja je nova na evropskom kontinentu, određene grupe zahtijevaju velika ograničenja islamskih vjerskih praksi, a negdje ovi zahtjevi prelaze i u zagovaranje sistemske diskriminacije muslimana. U prošlosti, ovaj pogled na historiju pomogao je da se stvori narativ “drugih” između evropskih kraljevstava i njihovih arapskih i osmanskih konkurenata, podstičući retoriku korisnu za geopolitičke borbe. Ali danas, ova dihotomija se karakteriše teškoćama sa kojima se suočavaju muslimani kada pokušavaju da se integrišu u Evropi, što ponekad vodi i ka nacionalističkim politikama identiteta.

“Islam je i naša historija!” je izložba producirana od strane Muzeja Evrope i Agencije Tempora sa sjedištem u Briselu i ima za cilj da podstakne diskusiju o najčešćim zabludama po pitanju islamskog naslijeđa u Evropi. U Sarajevo je stigla kroz saradnju Memorijalnog muzeja Caen-Normandy i WARM Fondacije, a premijerno je otvorena u Bošnjačkom institutu u okviru 4. WARM festivala 2017. Izložba pokazuje da je islam sastavni dio historije Evrope ne samo od vremena kolonijalizma, svjetskih ratova ili nedavnih trendova u migracijama, već od ranih dana i islama u 8. vijeku. Ona naglašava presudne tačke islamske historije u Evropi trinaestog vijeka kroz pristupačnu, pojednostavljenu strukturu i predstavlja naslijeđe arapske imperije, osmanskog perioda i kolonijalne ere. Izložba govori o tome kako je tokom ove dugogodišnje historije muslimanskog prisustva i uticaja, islam kao religija i kultura oblikovao Evropu intelektualno, kulturno i duhovno.

Pored toga, kreatori žele potaknuti ključna pitanja o koegzistenciji u Evropi: ‘’Koje su buduće perspektive kulturne i vjerske raznolikosti i inkluzije, ali i diskriminacije, u Evropi?”, “Kako će izgledati socijalni diskurs u Evropi i kakvu će ulogu imati islam?’’. Ovdje se takođe nameće pitanje ‘’Zašto se tako malo zna o zajedničkoj historiji islama i Evrope u mnogim društvima širom kontinenta?’’ Isabelle Benoit, kustos izložbe, ističe da ‘’je duboka islamska historija Evrope uklonjena iz javne memorije na mnogim mjestima. Posebno u zapadnoj Evropi, gdje su drevni korjeni i uticaj islama skoro zaboravljeni’’. Uz sva ova pitanja, ‘Islam je i naša historija!’ nastoji da edukuje gledaoce o uticaju islama na kulturu Evrope, ali i da pomogne u izgradnji zajedničkog evropskog identiteta. Ona je dio serije izložbi koju je Tempora producirala za Muzej Evrope, a koje raspravljaju o historijskim narativima značajnim za evropski identitet i koheziju pod naslovom “To je (takođe) naša historija!”.

Isabelle Benoit i Eli Barnavi – kreatori izložbe “Islam je i naša historija” razgovaraju o motivaciji za kreiranje izložbe sa gostima WARM Festivala 2017 u Sarajevu. (Foto: Sophie Faulstich)

Lokacija svjetske premijere izložbe nije bila slučajna, objasnio je Eli Barnavi, naučni direktor Muzeja Evrope u Briselu. Bosna i Hercegovina, a posebno Sarajevo, nalaze se na mjestu značajne historijske suprotstavljenosti: duga historija mirnog suživota je u kontrastu sa iskustvima ozbiljnih etničkih i religijskih podjela. Na kraju krajeva, Sarajevo je mjesto koje predstavlja naslov izložbe kao ni jedno drugo mjesto u Evropi. U ovom gradu se uveliko vidi uticaj kulture i običaja Osmanlija i mjesto je razvoja evropskog islama nekoliko stoljeća.

Eli Barnavi predstavlja izložbu ‘Islam je i naša historija’ koja je svečano otvorena tokom WARM Festivala 2017. (Foto: Brad Hobbs)

Iako bi izložba publici od Sofije do Brisela mogla pružiti naizgled provokativne informacije, u Sarajevu ona služi kao ogledalo kroz koje je vidljiva politizacija evropske historije i aktuelnih događaja i neizvjesna priroda odnosa između Evrope i islama. Amina Rizvanbegović-Džuvić, direktorica Bošnjačkog instituta naglasila je još jednu perspektivu izložbe koja potvrđuje ovu tvrdnju. Prema njenim riječima, ova izložba nije tako revolucionarna za bosansku, posebno muslimansku publiku. Znanje o islamskoj historiji i prisustvu islama u Evropi nije nikakvo iznenađenje, već sastavni dio običaja i javnog sjećanja u zemlji, posebno u Sarajevu. Izložba bosanskoj publici donosi drugačiji pogled koji im pokazuje manje simbiotičku perspektivu o trenutnoj vezi evropske i muslimanske kulture, pružajući im tako uvid u aktuelne diskusije o islamu u Evropi. Da li će se na odnos između Evrope i Muslimana u drugim istočnoevropskim gradovima gledati kao na plodonosan i pozitivan kao što ga vide domaćini u Sarajevu, ostaje da se vidi. U svakom slučaju, izložba okuplja diskurse koji su do sada bili uglavnom odvojeni, otvarajući regionalne percepcije historije kroz širu, evropsku sliku.

Posjetioci razgledaju izložbu ‘Islam je i naša historija’ tokom otvaranja u Bošnjačkom institutu u Sarajevu. (Foto: Brad Hobbs)

Nakon balkanske premijere u Sarajevu, planirane su postavke u drugim evropskim državama. Postavke prilagođene specifičnom lokalnom kontekstu biće prikazane širom Evrope, a za sada su potvrđene postavke u Bugarskoj, Njemačkoj i Italiji. Takođe tokom oktobra 2017. će biti otvorena 3D verzija izložbe koja će biti dostupna javnosti na internetu. U ovoj online verziji će biti prikazani pojedini istorijski objekti koji nisu dostupni kroz putujuće postavke.

U konačnici, Barnavi i Benoit se nadaju da će izložba dovesti tematiku evropske islamske historije u javni diskurs i školske programe. Dok pitanja o evropskom multikulturalizmu i budućim odnosima sa islamom ostaju otvorena, ‘Islam je naša historija’ nas edukuje i podsjeća na prepleteni i integralni odnos između evropske kulture i islama, ali nas takođe tjera da preispitamo odnose između judeo-hrišćanske Evrope i njenih muslimansko-evropskih ‘’rođaka, braće i sestara’’.

 

Chris Much Bermudez

Chris je bivši pripravnik Centra za postkonflitka istraživanja (CPI) iz Sarajeva. U periodu od tri godine Chris se kao pripravnik pridruživao CPI da bi pomogao misiji Centra, te ujedno radio istraživanje za svoju master tezu koja se fokusira na odnos politike i organizacija koje propagiraju iznošenje istine o događajima u prošlosti te kako ovi odnosi utiču na postkonfliktnu rekonstrukciju društva i inicijative vezane za tranzicijsku pravdu. Chris je magistrirao na Univerzitetu Sussex, iz oblasti konflikta, sigurnosti i razvoja. Kroz rad sa organizacijama kao što su UNDP i CPI, Chris je bio u mogućnosti proširiti primarna polja interesovanja koja uključuju ekonomske i ekološke politike, mirovne procese i ulogu medija i propagande u oblikovanju političkog diskursa.

Sophie Faulstich

Sophie recently graduated from Friedrich-Schiller University Jena receiving a BA in German Language & Literature Studies and in Studies of Religion. Her primary topics of interest include cultural and religious diversity and the role of religion in inter-ethnic conflicts. She has experience in the fields of intercultural communication, cultural management, youth education, public relations, and grant writing. During her undergraduate studies she worked as an assistant and tutor at the Chair for Religious Studies at University Jena and as an intern at interculture.de e.V., an association that promotes the development of intercultural skills among public authorities. In addition, Sophie is a participant of Dialogue Perspectives, a scholarship program organized by the Ernst-Ludwig-Ehrlich Studienwerk that explores new approaches to positive interreligious relations. Sophie plans to continue her focus on religious diversity and interreligious dynamics through her Masters Program in the Studies of Religion that commences in October 2017.

Vezani članci

#JEDNAODTRI
U Bosni i Hercegovini, jedna od tri osobe pripadnice LGBT populacije su žrtve nasilja ili ekstremne diskriminacije, ali samo svaki sedmi
Kirsten Johnson: Osoba iza kamere
Cameraperson autorice Kirsten Johnson predstavlja lični osvrt na njena iskustva snimanja dokumentarnih filmova širom svijeta.

Komentarišite

Vaša email adresa neće biti objavljena. Obavezna polja su označena sa *



Dobitnici Nagrade za interkulturalna dostignuća od strane Austrijskog federalnog ministarstva za Evropu, intergracije i spoljne poslove.

Post-Conflict Research Center
Prijavite se na našu mailing listu